Stiloid stenoz tenosinoviti radial stiloid ösüntgisiniň dorsal karpal örtüginde abductor pollicis longus we extensor pollicis brevis tendonlarynyň agyrysy we şişmegi sebäpli ýüze çykýan aseptiki iltihaplanmadyr. Başam barmaklaryň uzaldylmagy we kalimor dewisiýasy bilen alamatlar has-da ýaramazlaşýar. Bu kesel ilkinji gezek 1895-nji ýylda Şweýsariýaly hirurg de Kerwen tarapyndan habar berildi, şonuň üçin radial stiloid stenoz tenosinoviti de Kerwen keseli hökmünde hem bellidir.
Bu kesel bilek we el barmaklary bilen yzygiderli meşgullanýan adamlarda has köp duş gelýär we "ene eli" we "ownuk barmak" diýlip hem atlandyrylýar. Internetiň ösmegi bilen bu keselden ejir çekýän adamlaryň sany barha artýar we ýaşarýar. Bu keseli nädip anyklamaly we bejermeli? Aşakda size üç tarapdan gysgaça tanyşdyryş berler: anatomiki gurluş, kliniki diagnoz we bejeriş usullary!
I. Anatomiýa
Radiusyň stiloid ösüntgisi dorsal karpal baglaýjy bilen örtülen dar, ýüzleý olukly süňkden ybarat süýümli gatlagy emele getirýär. Abductor pollicis longus we extensor pollicis brevis wenti bu gatlakdan geçýär we burç bilen bükülýär we degişlilikde birinji metakarpal süňküň düýbünde we başam barmagyň proksimal falangasynyň düýbünde gutarýar (1-nji surat). Wenti süýşende, esasanam bilek ulnar çetleşmesinde ýa-da başam barmagyň hereketinde uly sürtülme güýji bolýar, bu bolsa wenti bilen gatlak diwarynyň arasyndaky sürtülmäni artdyrýar. Uzak wagtlap gaýtalanýan dowamly stimulýasiýadan soň, sinovium ödem we giperplaziýa ýaly iltihaply üýtgeşmeleri görkezýär, bu bolsa wenti we gatlak diwarynyň galyňlaşmagyna, ýelmeşmegine ýa-da daralmagyna sebäp bolýar, bu bolsa stenoz tenosinovitiniň kliniki alamatlaryna getirýär.
Şekil 1. Radiusyň stiloid prosesiniň anatomik diagrammasy
II. Kliniki diagnoz
1. Orta ýaşly, el bilen işleýän operatorlarda we aýallarda has köp duş gelýän kesel taryhy; Başlangyç haýal, ýöne alamatlar birden ýüze çykyp biler.
2. Alamatlar: radiusyň stiloid ösüntgisinde ýerli agyry, ol ele we bilege ýaýrap biler, başam barmak gowşaklygy, başam barmaklaryň uzaldylmagynyň çäklenmegi, başam barmak uzaldylanda alamatlaryň ýitileşmegi we bilegiň dirsek deformasiýa bolmagy; Süňküň beýikligine meňzeş, ellipeýän düwünler radiusyň stiloid ösüntgisinde ellipelenip bilner, aýdyň agyry bilen.
3.Finkelşteýniň synagy (ýagny ýumrugyň ulnar dewiasiýa synagy) pozitiw (2-nji suratda görkezilişi ýaly), başam barmagy bükülip, elde saklanýar, ulnar bilegi dewik we radius stiloid ösüntgisinde agyry güýçlenýär.
4. Kömekçi barlag: Süňk anomaliýasynyň ýa-da sinovitiň bardygyny ýa-da ýokdugyny tassyklamak üçin zerur bolanda rentgen ýa-da reňkli ultrases barlagy geçirilip bilner. Stiloid stenozini köpugurly bejermek boýunça gollanmalar Radiusyň tenosinoviti Diagnoz goýlanda osteoartriti, radial nerwiň ýüzleý şahasynyň bozulmalaryny we bilek krestsimon sindromyny tapawutlandyrmak üçin başga fiziki barlaglaryň zerurdygyny belläň.
III. Bejergi
Konserwatiw terapiýa Ýerli immobilizasiýa terapiýasy: Ilkinji tapgyrda hassalar bejerginiň maksadyna ýetmek üçin ýerli işjeňlikleri azaltmak we tendon örtüginde tendonuň sürtülmesini aýyrmak üçin täsirlenen agzany immobilizasiýa etmek üçin daşarky fiksasiýa daýanjyny ulanyp bilerler. Şeýle-de bolsa, immobilizasiýa täsirlenen agzanyň ýerinde bolmagyny üpjün edip bilmez we uzak wagtlap immobilizasiýa uzak möhletli hereketiň gatylygyna sebäp bolup biler. Immobilizasiýa kömegi bilen beýleki bejergiler kliniki tejribede tejribe taýdan ulanylsa-da, bejerginiň netijeliligi jedelli bolmagynda galýar.
Ýerli okklýuzion terapiýasy: Kliniki bejergi üçin iň gowy konserwatiw terapiýa hökmünde ýerli okklýuzion terapiýasy ýerli agyry ýerine intratekal inýeksiýany aňladýar, bu bolsa ýerli iltihaba garşy göreş maksadyna ýetmek üçin ulanylýar. Okklýuzion terapiýa agyryly ýere, bogun örtügine, nerw magistralyna we beýleki böleklere dermanlary inýeksiýa edip biler, bu bolsa şişmäni azaldyp, agyryny aýyryp, spazmlary gysga wagtyň içinde aýyryp biler we ýerli zeperlenmeleri bejermekde iň uly rol oýnaýar. Terapiýa esasan triamsinolon asetonidden we lidokaýin gidrohloridden ybarat. Natriý gialuronat inýeksiýalary hem ulanylyp bilner. Şeýle-de bolsa, gormonlar inýeksiýadan soňky agyry, ýerli deri pigmentasiýasy, ýerli deriasty dokumalaryň atrofiýasy, alamatly radial nerw zeperlenmesi we gan glýukozasynyň ýokarlanmagy ýaly kynçylyklara sebäp bolup biler. Esasy garşy görkezmeler gormon allergiýasy, göwreli we emdirýän näsaglardyr. Natriý gialuronat has howpsuz bolup biler we tendon töweregindäki bitişmeleriň yzlarynyň galmagynyň öňüni alyp we tendon sagalmagyna ýardam edip biler. Okklýuzion terapiýanyň kliniki täsiri aýdyňdyr, ýöne ýerli inýeksiýanyň nädogry ulanylmagy sebäpli barmak nekrozynyň ýüze çykandygy barada kliniki maglumatlar bar (3-nji surat).
3-nji surat. Bölekleýin ýapyşma görkeziji barmaklaryň barmaklarynyň nekrozyna getirýär: A. Eliň derisi ýamalakly we B, C. Görkeziji barmagyň orta bölegi uzakda ýerleşýär we barmaklaryň uçlary nekrozly.
Radius stiloid stenoz tenosinovitini bejermekde okklýuziw terapiýa üçin seresaplyk çäreleri: 1) Duruş takyk bolmaly we dermany sanjym etmezden öň şpris aýrylmaly, sanjym iňňesiniň gan damaryna girmezligine göz ýetirmek üçin; 2) Wagtyndan öň agyrydan gaça durmak üçin täsirlenen agzany degişli derejede hereketsizleşdirmek; 3) Gormon okklýuziw sanjymyndan soň, köplenç dürli derejeli agyry, şişme we hatda agyrynyň güýçlenmegi bolýar, adatça 2-3 günüň içinde ýitip gidýär, barmak agyry we solgunlyk peýda bolsa, spazmodik we antikoagulyant terapiýa çalt geçirilmeli, mümkin bolsa anyk diagnoz goýmak üçin angiografiýa geçirilmeli we zerur bolsa, ýagdaýy gijikdirmezlik üçin mümkin boldugyça çalt damar barlaglary geçirilmeli; 4) Gipertoniýa, diabet, ýürek keselleri ýaly gormonal garşy görkezmeler ýerli okklýuziw bilen bejerilmeli däl.
Şok tolkun: konserwatiw, inwaziw däl bejeriş usuly bolup, bedeniň daşynda energiýa öndürmek we töweregindäki dokumalara zyýan ýetirmezden bedeniň çuňlugynda maksatly ýerlerde netije bermek artykmaçlygyna eýedir. Ol maddalaryň alyş-çalyşyny höweslendirmek, gan we limfa aýlanyşygyny güýçlendirmek, dokumalaryň iýmitlenmegini gowulandyrmak, dykylan kapilýarlary arassalamak we bogunlaryň ýumşak dokumalarynyň ýapyşmalaryny gowşatmak ýaly täsirlere eýedir. Şeýle-de bolsa, ol radiusyň stiloid stenoz tenosinovitini bejermekde giç başlady we onuň ylmy-barlag hasabatlary deňeşdirme boýunça az, şeýle hem radiusyň stiloid stenoz tenosinovit keselini bejermekde ulanylmagyny höweslendirmek üçin has köp subutnama esaslanýan lukmançylyk subutnamalaryny bermek üçin uly möçberli randomizirlenen gözegçilikli barlaglar zerurdyr.
Akupunktura bejergisi: kiçi akupunktura bejergisi hirurgiki bejergi bilen hirurgiki däl bejerginiň arasyndaky ýapyk goýberiş usuly bolup, ýerli zeperlenmeleri arassalamak we aýyrmak arkaly ýapyşmalar aýrylýar we damar nerw bogunyň gabawlygy has netijeli ýeňilleşdirilýär, şeýle hem akupunkturanyň zyýansyz höweslendirilmegi arkaly töweregindäki dokumalaryň gan aýlanyşygy gowulaşýar, iltihaplanma ekssudasiýasyny azaldýar we iltihaplanma garşy we agyryny aýyrýan maksada ýetýär.
Adaty hytaý lukmançylygy: Radial stiloid stenoz tenosinoviti watan lukmançylygynda "paraliz sindromy" kategoriýasyna degişlidir we kesel ýetmezçilige we standarta esaslanýar. Bilek bogunyň uzak möhletli işjeňligi, aşa dartgynlylyk, ýerli çi we gan ýetmezçiligine sebäp bolan bu ýagdaý asyl ýetmezçilik diýlip atlandyrylýar; Ýerli çi we gan ýetmezçiligi sebäpli myşsalar we damarlar iýmitlenmekde ýitýär we taýgak bolýar, şeýle hem şemal, sowuk we çyglylyk duýgusy çi we gan operasiýasynyň bökdençligini güýçlendirýär, ýerli şişme, agyry we işjeňligiň çäklendirilýändigi, çi we ganyň toplanmagy has çynlakaý we ýerli spazm has çynlakaý bolýandygy görülýär, şonuň üçin hereketli bilek bogunyň we birinji metakarpofalangeal bogunyň agyrysynyň klinikada has-da çynlakaý bolýandygy anyklandy, bu bolsa standartdyr. Kliniki taýdan moksibussiýa terapiýasynyň, massaj terapiýasynyň, däp bolan hytaý lukmançylygynyň daşarky bejergisiniň we akupunktura bejergisiniň belli bir kliniki täsirleriniň bardygy anyklandy.
Hirurgiki bejergi: Radiusyň dorsal karpal baglaýjysynyň hirurgiki kesilmegi we çäklendirilen kesilmegi radiusyň stiloid prosesinde stenoz tenosinovitini bejermegiň usullarynyň biridir. Ol radiusyň stiloid stenozynyň gaýtalanýan tenosinoviti bolan näsaglar üçin amatlydyr, bu bolsa köp sanly ýerli okklýuziýlardan we beýleki konserwatiw bejergilerden soň netijesiz boldy we alamatlary agyrdyr. Esasanam stenotik ösen tenosinovitli näsaglarda güýçli we durnukly agyryny aýyrýar.
Göni açyk operasiýa: Adaty hirurgik usul, agyrýan ýerde göni kesik etmek, ilkinji dorsal myşsa septumyny açmak, galyňlaşan tendon örtügini kesmek we tendon örtügini boşatmakdyr, şonuň üçin tendon tendon örtüginiň içinde erkin süýşüp biler. Göni açyk operasiýa çalt amala aşyrylýar, ýöne ol infeksiýa ýaly birnäçe hirurgik töwekgelçilikleri öz içine alýar we operasiýa wagtynda dorsal goldaw zolagynyň göni aýrylmagy sebäpli tendon çykyşy we radial nerwiň we wenanyň zeperlenmegi ýüze çykyp biler.
1-nji septoliz: Bu hirurgiki usul galyňlaşan tendon örtügini kesmeýär, eýsem 1-nji uzaldyjy septumda tapylan ganglion kistasyny aýyrýar ýa-da 1-nji dorsal uzaldyjy septumyny aýyrmak üçin abductor pollicis longus bilen extensor pollicis brevis arasyndaky septumy kesýär. Bu usul göni açyk hirurgiki usula meňzeýär, esasy tapawudy uzaldyjy goldaw zolagyny kesenden soň, tendon örtügi boşadylýar we galyňlaşan tendon örtügini kesmek arkaly däl-de, tendon örtügi aýrylýar. Bu usulda tendon subluksasiýa bolup bilse-de, ol 1-nji dorsal uzaldyjy septumyny goraýar we tendon örtügini göni rezeksiýa etmekden has tendon durnuklylygy üçin has ýokary uzak möhletli netijelilige eýedir. Bu usulyň kemçiligi, esasan, galyňlaşan tendon örtüginiň aýrylmaýandygy we galyňlaşan tendon örtüginiň henizem iltihaply bolmagy, ödem we tendon bilen sürtülme keseliň gaýtalanmagyna sebäp bolýar.
Artroskopik osteofibroz kanalyň giňeldilmegi: artroskopik bejerginiň az trawma, gysga bejeriş sikli, ýokary howpsuzlyk, az gaýraüzülmeler we çalt sagalmak ýaly artykmaçlyklary bar we iň uly artykmaçlygy, uzaldyjy goldaw guşagynyň kesilmeýändigi we tendon çykyşynyň bolmazlygydyr. Şeýle-de bolsa, bu barada henizem jedeller bar we käbir alymlar artroskopik hirurgiýanyň gymmat we wagt talap edýändigine, şeýle hem onuň göni açyk hirurgiýadan artykmaçlyklarynyň ýeterlik derejede aýdyň däldigine ynanýarlar. Şonuň üçin artroskopik bejergini lukmanlaryň we hassalaryň köpüsi saýlamaýar.
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 29-njy oktýabry
