Süňk döwülmesinden soň, süňk we onuň töweregindäki dokumalar zeperlenýär we şikeslenme derejesine görä dürli bejeriş ýörelgeleri we usullary bar. Ähli döwülmeleri bejermezden öň, şikeslenme derejesini kesgitlemek möhümdir.
Ýumşak dokumalaryň şikeslenmeleri
I. Klassifikasiýa
Ýapyk döwülmeler
Ýumşak dokumalaryň şikeslenmeleri, adatça, Çern usuly ulanylyp, ýeňil derejeden agyr derejä çenli derejelendirilýär (1-nji surat).
0-njy derejeli şikes: Ýumşak dokumalaryň ýeňil şikesi
1-nji derejeli şikes: döwülme ýerini örtýän ýumşak dokumalaryň ýüzleý aşynmagy ýa-da kontuziýasy
2-nji derejeli şikeslenme: myşsalaryň uly kontuziýasy ýa-da hapalanan deri kontuziýasy ýa-da ikisi hem
3-nji derejeli şikes: Agyr süýşme, ezme, kompartment sindromy ýa-da damar şikesi bilen ýumşak dokumalaryň agyr şikesi
Surat1 s Çerne klassifikasiýasy
Açyk döwülme
Synmak daşky dünýä bilen aragatnaşyk saklaýandygy sebäpli, ýumşak dokumalaryň zeperlenme derejesi trawma wagtynda agzanyň başdan geçirýän energiýasynyň mukdary bilen baglanyşyklydyr we adatça Gustilo klassifikasiýa ulanylýar (2-nji surat).
2-nji surat: Gustiloklassifikasiýasy
I görnüş: Arassa ýaranyň uzynlygy < 1 sm, kiçi myşsa zeperlenmesi, periosteal pilingiň aýdyň görünmegi ýok II görnüş: ýaranyň uzynlygy > 1 sm, ýumşak dokumalaryň aýdyň zeperlenmesi, gapak emele gelmegi ýa-da awulsiýa zeperlenmesi ýok
III görnüş: Ýaralaryň görnüşi deri, myşsa, periosteum we süňkden ybarat bolup, has giň trawma, şol sanda ýarag ýaralarynyň we oba hojalyk şikesleriniň aýratyn görnüşlerini öz içine alýar.
IIIa görnüşi: Giňden ýaýran hapalanma we/ýa-da çuňňur ýumşak dokumalaryň zeperlenmeleriniň, süňk we newrodamar gurluşlarynyň ýeterlik örtügi bolan ýumşak dokumalaryň bolmagy
IIIb görnüşi: ýumşak dokumalaryň giň zeperlenmegi bilen, bejergi wagtynda örtügi gazanmak üçin aýlawly ýa-da erkin myşsa metastazlary gerek.
IIIc görnüşi: El bilen bejermegi talap edýän damar zeperlenmesi bolan açyk döwülmeler. Gustilo klassifikasiýasynda wagtyň geçmegi bilen has-da erbetleşýär we bejeriş wagtynda şikeslenme derejesinde üýtgeşmeler bolýar.
II. Şikesleri dolandyrmak
Ýaranyň sagalmagy üçin kislorod bilen üpjünçilik, öýjük mehanizmleriniň işjeňleşdirilmegi, hapalanan we nekrotik dokumalardan arassalanan ýaralaryň arassalanmagy zerurdyr. Sagalmanyň dört esasy tapgyry bar: koagulyatsiya (minut); iltihaplanma tapgyry (sagat); granulýasiýa tapgyry (günler hasaplanýar); Çat dokumasynyň emele gelme döwri (hepdeler).
Bejerginiň tapgyrlaýyn tertibi
Ýiti tapgyr:ýarany suwarmak, arassalamak, süňkleriň dikeldilmegi we hereket diapazonyny dikeltmek
(1) Ýumşak dokumalaryň zeperlenmeginiň we oňa bagly newrodamar zeperlenmeginiň derejesini bahalandyryň
(2) Nekrotik dokumalary we daşary jisimleri aýyrmak üçin operasiýa otagynda pulsasiýa edýän suwaryş üçin köp mukdarda izotonik suwuklyk ulanyň
(3) Ýara ýapylýança ýa-da doly örtülýänçä, ýaradaky ähli daşary ýurt jisimlerini we nekrotik dokumalary aýyrmak üçin her 24 ~ 48 sagatda arassalamak işleri geçirilýär. (4) Açyk ýara degişli derejede uzaldylýar, çuň dokumalar doly açylýar we netijeli bahalandyrma we arassalamak işleri geçirilýär.
(5) Erkin döwülme ujy ýaranyň içine çekilýär; Süňk ýiliginiň boşlugyny barlamak we arassalamak üçin kiçi işjeň däl korteks aýrylýar.
Dikeltmek:trawmanyň netijelerini çözmek (gijikdirilen birleşme, birleşmezlik, deformasiýa, infeksiýa)
Sagalma:Näsagyň psihologik, sosial we hünär taýdan regressiýasy
Ýaranyň ýapylmagynyň we örtüginiň görnüşi
Ýaranyň irki ýapylmagy ýa-da örtülmegi (3 ~ 5 gün) kanagatlanarly bejeriş netijelerine ýetip biler: (1) ilkinji ýapylma
(2) gijikdirilen ýapylma
(3) ikinji derejeli ýapylma
(4) orta galyňlykdaky klapan transplantasiýa
(5) meýletin gapak (goňşy sanly gapak)
(6) damar pediküliniň gapdaly (gastroknemius gapdaly)
(7) erkin gapak (3-nji surat)
3-nji surat: Erkin transplantasiýalaryň bölekleýin görnüşleri köplenç berilýär.
Süňk zeperlenmesi
I. Synmak çyzygynyň ugry
Köne: Dartgynlylyk sebäpli dörän köne döwülmäniň ýük görnüşi
gyşarnykly: Diagonal döwülme sebäpli basyşyň ýük görnüşi
Spiral: Spiral döwülme sebäpli burulma döwülmesiniň ýük görnüşi
II. Süňk döwülmeleri
Synmaklara, döwülme görnüşlerine we ş.m. görä klassifikasiýa (4-nji surat)
Süňk döwülmeleri, adatça ýokary energiýaly şikeslenme netijesinde ýüze çykýan, 3 ýa-da ondan köp diri süňk bölekleri bolan döwülmelerdir.
Patologiki döwülme döwülme liniýasynyň döwülmegi öňki keseliň süňküň zaýalanýan ýerinde ýüze çykýar, şol sanda: esasy süňk şişi, süňk metastazlary, osteoporoz, metabolik süňk keseli we ş.m.
Doly däl döwülmeler süňküň aýry böleklerine bölünmeýär
Distal, orta we proksimal döwülme bölekleri bolan segmental döwülmeler. Orta bölek gan üpjünçiligine täsir edýär, adatça ýokary energiýaly şikeslenme netijesinde, ýumşak dokumalaryň süňkden aýrylmagy bilen, süňküň sagalmagynda kynçylyklara sebäp bolýar.
Süňk kemçilikleri bolan döwülmeler, süňk bölekleri bolan açyk döwülmeler ýa-da arassalanmagy zerur bolan trawma sebäpli işjeň bolmadyk döwülmeler ýa-da süňk kemçiliklerine sebäp bolýan agyr döwülme döwülmeler.
Kelebek süňk bölekleri bolan döwülmeler segmental döwülmelere meňzeýär, sebäbi olar süňküň tutuş kese-kesigini öz içine almaýar we adatça egilme güýjüniň netijesidir.
Stress döwülmeleri gaýtalanýan ýüklenmelerden ýüze çykýar we köplenç daban we baldyr süňklerinde ýüze çykýar.
Awulsiýa döwülmeleri, tendon ýa-da baglaýjy dartylanda süňküň goýulýan nokadynyň döwülmegine sebäp bolýar.
Kompressiýa döwülmeleri, adatça ok boýunça ýükler bilen süňk bölekleriniň gysylýan döwülmeleridir.
4-nji surat: Süňk döwülmeleriniň klassifikasiýasy
III. Süňkleriň sagalmagyna täsir edýän faktorlar
Biologik faktorlar: ýaş, metabolik süňk keseli, esasy kesel, funksional dereje, iýmitlenme ýagdaýy, newrologik funksiýa, damar zeperlenmesi, gormonlar, ösüş faktorlary, ýumşak dokumalaryň kapsulasynyň saglyk ýagdaýy, sterillik derejesi (açyk döwülme), çilim çekmek, derman ulanmak, ýerli patologiýa, trawmatik energiýa derejesi, süňküň görnüşi, süňk kemçiliginiň derejesi, mehaniki faktorlar, ýumşak dokumalaryň süňke birikme derejesi, durnuklylyk, anatomik gurluş, trawmatik energiýa derejesi, süňk kemçiliginiň derejesi.
IV. Bejerginiň usullary
Hirurgiki däl bejergi pes energiýaly şikesleri bolan ýa-da ulgamlaýyn ýa-da ýerli faktorlar sebäpli operasiýa edip bolmaýan näsaglar üçin görkezilýär.
Kiçeldiji: aýagyň uzyn okunyň ugrunda dartyş, döwülmegiň aýrylmagy.
Synmagyň iki ujunda hem ştift fiksasiýasyny gaýtadan goýmak: üç nokatly fiksasiýa usulyny öz içine alýan daşarky fiksasiýa arkaly kiçeldilen süňküň fiksasiýa edilmegi.
Turba süňkleriniň üznüksiz basyş fiksasiýa usulynyň dartylmagy: deri dartylmagy, süňk dartylmagy ýaly azalma usuly.
Hirurgiki bejergi
(1) Daşarky fiksasiýa açyk döwülmeler, ýumşak dokumalaryň agyr şikesi bolan ýapyk döwülmeler we infeksiýa bilen birlikde döwülmeler üçin amatlydyr (5-nji surat)
5-nji surat: Daşarky fiksasiýa prosedurasy
(2) Içki fiksasiýa beýleki döwülme görnüşlerine hem degişlidir we AO prinsipine eýerýär (1-nji tablisa)
1-nji tablisa: Süňk döwülme terapiýasynda AO-nyň ewolýusiýasy
Synklaryň arasyndaky bölekler statik basyş (basyş wintleri), dinamiki basyş (beklenmeýän iç içe dyrnaklar), şina (içki zat bilen süňküň arasynda süýşmek) we köprüleri fiksasiýa (döwülen meýdany gurşap alýan içki material) ýaly basyş fiksasiýasyny talap edýär.
(4) Gytaklaýyn azaltma:
Ýumşak dokumalaryň dartgynlylygy arkaly bölegi azaltmak üçin dartyş tehnologiýasy döwülen ýerde ornaşdyrylýar we dartyş güýji bud süňküniň dartyş enjamyndan, daşarky fiksatordan, AO bogun dartgynlylyk enjamyndan ýa-da lamina açyjydan alynýar.
V. Bejerginiň tapgyrlaýyn kesgitlenmegi
Süňk döwülmeginiň biohimiki prosesine görä, ol dört tapgyra bölünýär (2-nji tablisa). Şol bir wagtyň özünde, biohimiki proses bilen bilelikde, döwülmegi bejermek üç tapgyra bölünýär, bu bolsa biohimiki prosesiň tamamlanmagyna we döwülmegiň sagalmagyna ýardam edýär (6-njy surat).
2-nji tablisa: Süňk döwülmeginiň ömrüniň dowamy
6-njy surat: Syçanlarda döwülmeleriň sagalmagynyň shematiki diagrammasy
Iltihaplanma tapgyry
Süňk döwülýän ýerden we töweregindäki ýumşak dokumalardan gan akmasy gematoma emele getirýär, döwülen ujunda fibrowaskulýar dokuma emele gelýär we osteoblastlar we fibroblastlar köpelip başlaýar.
Boş wagt
Ilkinji kallus reaksiýasy 2 hepde içinde bolup geçýär, soňra kekirdegiň skeletiniň emele gelmegi bilen, soňra bolsa endohondral süňkleşme arkaly kallusyň emele gelmegi bilen dowam edýär we döwülmegiň sagalmagynyň ähli aýratyn görnüşleri bejeriş usuly bilen baglanyşyklydyr.
Gurluşyk
Bejeriş prosesinde emele gelen örülen süňk lamellar süňk bilen çalşyrylýar we döwülmäniň bejerilmeginiň tamamlanandygyny bellemek üçin medullar boşlugy täzeden kanallaşdyrylýar.
Kynçylyk
Birleşmegiň gijikmegi, esasan, döwülmäniň garaşylýan wagtyň içinde sagalmamagy bilen ýüze çykýar, ýöne ol henizem käbir biologiki işjeňlige eýe bolýar we birleşmegiň gijikmeginiň sebäpleri dürli-dürli bolup, olar döwülmäniň sagalmagyna täsir edýän faktorlar bilen baglanyşyklydyr.
Birleşmezlik kliniki ýa-da radiologiki sagalma alamatlary bolmadyk döwülme hökmünde ýüze çykýar we esasy alamatlar:
(1) Damarlaşmazlyk we biologik taýdan sagalmagyň ýetmezçiligi sebäpli atrofiki birleşmesizlik, adatça süňküň döwülen ujunyň stenozy we gan damarlarynyň bolmazlygy hökmünde ýüze çykýar we bejeriş prosesi ýerli biologik işjeňligiň (süňk transplantasiýasy ýa-da süňk kortikal rezeksiýasy we süňk daşamagy) höweslendirilmegini talap edýär.
(2) Gipertrofik birleşmezligiň geçiş damarlaşmasy we biologik ukyby bar, ýöne mehaniki durnuklylyk ýok, bu bolsa adatça döwülmäniň döwülen ujunyň artykmaç ösmegi hökmünde ýüze çykýar we bejergi mehaniki durnuklylygy ýokarlandyrmagy talap edýär (süňk plastinkasyny we winti berkidip goýmak).
(3) Distrofiki birleşmeýän ýerde ýeterlik gan üpjünçiligi bar, ýöne kallus emele gelmeýär diýen ýaly we döwülmäniň döwülen ujunyň ýeterlik derejede süýşmezligi we azaldylmazlygy sebäpli döwülmegi azaltmak operasiýasyny gaýtadan ýerine ýetirmeli.
(4) Ýokanç keseliň dowamly infeksiýa bilen birleşmezligi üçin bejergi ilki bilen infeksiýanyň ojagyny aýyrmaly, soňra bolsa döwülmeleriň sagalmagyna ýardam bermeli. Süňk infeksiýasynyň osteomiýeliti süňk we süňk infeksiýasynyň keselidir, ol açyk ýaralaryň gönüden-göni infeksiýasy ýa-da gan arkaly geçýän ýollar arkaly patogen infeksiýa bolup biler we bejergiden öň infeksiýalanan mikroorganizmleri we patogenleri anyklamak zerurdyr.
Çylşyrymly sebitleýin agyry sindromy agyry, giperesteziýa, el-aýak allergiýalary, ýerli gan akymynyň kadasyzlygy, terleme we ödem, şol sanda awtonom nerw ulgamynyň anomaliýalary bilen häsiýetlendirilýär. Ol adatça trawmadan we operasiýadan soň ýüze çykýar we ir anyklanýar we bejerilýär, zerur bolanda simpatik nerw blokadasy edilýär.
• Geterotopiki süňkleşme (GOS) trawmadan ýa-da operasiýadan soň köp duş gelýär we dyrnakda, kalçada we budda has köp duş gelýär, agyzdan kabul edilýän bisfosfonatlar bolsa alamatlar başlandan soň süňk minerallaşmagynyň öňüni alyp biler.
• Periofizal bölümdäki basyş belli bir derejä çenli ýokarlanýar we içki perfuziýany bozýar.
• Neýrodamar şikeslenmesiniň dürli anatomik ýerleşýän ýerleri sebäpli neýrodamar şikeslenmesiniň dürli sebäpleri bar.
• Awaskulýar nekroz gan üpjünçiliginiň ýetmezçilik edýän ýerlerinde ýüze çykýar, hususan-da, şikeslenme we anatomiki ýerleşişine we ş.m. serediň we gaýtaryp bolmajak zeper ýetýär.
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 31-nji dekabry
