22 ýaşly futbol söýüjisi Jek her hepde dostlary bilen futbol oýnaýar we futbol onuň gündelik durmuşynyň aýrylmaz bölegine öwrüldi. Geçen hepdäniň ahyrynda futbol oýnaýarka, Çžan tötänleýin taýyp ýykyldy, şeýle agyryly boldy welin, ol aýaga galyp bilmedi, ýöräp bilmedi, öýde birnäçe gün sagalandan soň ýa-da agyrydan, aýaga galyp bilmedi, dosty tarapyndan hassahananyň ortopedik bölümine iberildi, lukman barlagdan geçdi we dyz MRT-sini geçirdi, döwülmäniň öňki çarpaz bogunyň femur tarapy diýlip diagnoz goýuldy, minimal inwaziw artroskopik hirurgiki bejergi üçin hassahana ýerleşdirilmeli boldy.
Operasiýadan öňki barlaglary tamamlandan soň, lukmanlar Jekiň ýagdaýy üçin anyk bejeriş meýilnamasyny düzdüler we Jek bilen doly aragatnaşykdan soň, awtolog popliteal tendony ulanyp, minimal inwaziw artroskopik usul bilen ACL-ni täzeden gurmak kararyna geldiler. Operasiýadan soňky ikinji günde ol ýere ýatyp bildi we dyz agyrysynyň alamatlary ep-esli ýeňilleşdi. Yzygiderli türgenleşiklerden soň, Jek tiz wagtda meýdana gaýdyp biler.
Mikroskopik taýdan görünýän öňki çarpaz baglaýjynyň bud tarapynyň doly ýyrtylmagy
Awtolog bud tendony bilen dikeldilen öňki krestsimon bag
Doktor hassanyň minimal inwaziw artroskopik ligamentini dikeltmek operasiýasyny geçirýär
Öňki çarpaz baglama (ÖÇB) dyzyň ortasynda kesişýän iki baglamanyň biridir, bud süňküni baldyr süňküne birikdirýär we dyz bogunynyň durnuklaşmagyna kömek edýär. ÖÇB şikesleri köplenç futbol, basketbol, regbi we dag lyžasy ýaly keskin durmagy ýa-da birden ugruny üýtgetmegi, bökmegi we gonmagy talap edýän sport görnüşlerinde ýüze çykýar. Adaty alamatlara birden güýçli agyry we eşidilýän partlama girýär. ÖÇB şikesi ýüze çykanda, köp adamlar dyzda "çyrt" sesini eşidýärler ýa-da dyzda ýaryk duýýarlar. Dyz şişip, durnuksyz bolup biler we agyry sebäpli agramyňyzy saklamakda kynçylyk çekip biler.
Soňky ýyllarda ACL şikesleri sagdyn maşklara has köp üns berilýän sport şikesine öwrüldi. Bu şikesi anyklamak üçin ulanylýan usullar: taryhy öwrenmek, fiziki barlag we surat barlagy. Häzirki wagtda MRT ACL şikesleri üçin iň möhüm surat barlagy usuly bolup durýar we ýiti tapgyrda MRT barlagynyň takyklygy 95% -den gowrakdyr.
ACL-iň ýyrtylmagy dyz bogunynyň durnuklylygyna täsir edýär, bu bolsa bogun bükülende, uzalanda we aýlananda deňagramlylygyň bozulmagyna we titremegine getirýär we belli bir wagtdan soň köplenç menisk we kekirdegiň şikeslenmelerine sebäp bolýar. Bu wagtda dyz agyrysy, hereketiň çäklendirilmegi ýa-da hatda birden "dykylyp galmagy", hereket edip bilmejek duýgusy bolýar, bu bolsa şikesiň ýeňil däldigini aňladýar, hatda bejermek üçin operasiýa etseňiz hem, irki şikes bejergisi kyn, täsiri hem deňeşdirme boýunça pes. Diziň durnuksyzlygy sebäpli meniskiň zeperlenmegi, osteofitler, kekirdegiň ýyrtylmagy we ş.m. ýaly üýtgeşmeleriň köpüsi gaýtaryp bolmajak bolup, birnäçe netijeleriň döremegine getirýär we bejerginiň bahasyny hem ýokarlandyrýar. Şonuň üçin dyz bogunynyň durnuklylygyny dikeltmek üçin ACL şikeslenmesinden soň artroskopik öňki çarpaz baglaýjynyň täzeden gurulmagy maslahat berilýär.
ACL şikesiniň alamatlary näme?
ACL-iň esasy wezipesi tibia süňküniň öňki süýşmegini çäklendirmek we onuň aýlanma durnuklylygyny saklamakdyr. ACL ýarylandan soň, tibia öz-özünden öňe süýşýär we hassa gündelik ýöremekde, sportda ýa-da aýlanma işlerinde durnuksyz we titräp biler, käwagt bolsa dyzyň güýjüni ulanyp bilmeýändigini we gowşakdygyny duýup biler.
ACL şikeslenmelerinde aşakdaky alamatlar umumy bolýar:
①Diz agyry, bogunlarda ýerleşýär, hassalar güýçli agyry sebäpli hereket etmekden gorkýarlar, käbir hassalar ýeňil agyry sebäpli ýöremek ýa-da pes intensiwli maşklary dowam etdirmek mümkinçiligine eýedirler.
2) dyz bogunynyň döreden bogun içi gan akmasy sebäpli dyzyň şişmegi, adatça dyz şikesinden birnäçe minut ýa-da sagat soň ýüze çykýar.
Diziň uzaldylmagynyň çäklendirilmegi, baglaýjynyň ýyrtylmagy, iltihaply gyjyndyrma döretmek üçin baglaýjynyň kötügi öňdäki kondiller çukuryna öwrüldi. Käbir hassalarda menisk şikesi sebäpli uzaldylmagy ýa-da bükülmegi çäkli bolup biler. Orta kollateral baglaýjynyň şikesi bilen utgaşdyrylanda, käwagt ol uzaldylmagyň çäklenmegi hökmünde hem ýüze çykýar.
Diziň durnuksyzlygy, käbir hassalar şikeslenme wagtynda dyz bogunynda nädogry hereketi duýýarlar we şikeslenmeden takmynan 1-2 hepde soň ýöremäge başlanda dyz bogunynyň titreme duýgusyny (ýagny hassalaryň beýan edişi ýaly süňkleriň arasyndaky çykyş duýgusyny) duýup başlaýarlar.
⑤ Dyz bogunynyň hereketliliginiň çäklenmegi, trawmatiki sinovit sebäpli dyz bogunynda şişme we agyry döredýär.
Lukman artroskopik öňki çarpaz baglamanyň täzeden gurulmagynyň öň çarpaz baglamanyň döwülmesinden soň ony dikeltmäge gönükdirilendigini we häzirki esasy bejerginiň minimal inwaziw prosedura bolan täze baglamany dikeltmek üçin dyz bogunyna tendonuň artroskopik transplantasiýa edilmegidigini tanyşdyrdy. Transplantasiýa edilen tendon awtolog popliteal tendondan has gowy ulanylýar, bu bolsa has az trawmatiki kesik, funksiýa az täsir, ret edilmezlik we tendon süňküniň aňsat sagalmagy ýaly artykmaçlyklara eýedir. Operasiýadan soňky reabilitasiýa amallaryny ýeňil alan näsaglar ýanwar aýynda taýakda, fewral aýynda taýakdan aýrylyp ýöreýärler, mart aýynda daýanç aýrylyp ýöreýärler, alty aýdan soň umumy sporta gaýdyp gelýärler we bir ýyldan soň şikeslenmeden öňki sport derejesine gaýdyp gelýärler.
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 14-nji maýy
