Bilek döwülmeleri kliniki tejribede iň köp ýaýran döwülme görnüşleriniň biridir. Käbir I/II derejeli aýlanma şikeslerinden we abduksiýa şikeslerinden başga, bilek döwülmeleriniň köpüsi adatça lateral malleolusy öz içine alýar. Weber A/B görnüşli lateral malleolus döwülmeleri, adatça, distal tibiofibulýar sindesmoza durnukly netije berýär we distaldan proksimala gönüden-göni wizualizasiýa bilen gowy reduksiýa gazanyp bilýär. Tersine, C görnüşli lateral malleolus döwülmeleri distal tibiofibulýar şikeslenme sebäpli üç ok boýunça lateral malleolusda durnuksyzlygy öz içine alýar, bu bolsa alty görnüşli süýşmä getirip bilýär: gysgalmak/uzalmak, distal tibiofibulýar giňişligiň giňelmegi/daralmagy, sagittal tekizlikde öňki/yzyky süýşme, koronal tekizlikde medial/lateral egilme, aýlanma süýşmesi we bu bäş görnüşli şikesleriň utgaşmasy.
Öňki köp sanly barlaglar gysgalmagyň/uzalmagyň Dime alamatyny, Stenton çyzygyny we tibia aralygynyň burçuny we başgalary bahalandyrmak arkaly bahalandyrylyp bilinjekdigini görkezdi. Koronal we sagittal tekizliklerdäki süýşmäni frontal we lateral fluoroskopik görnüşler arkaly gowy bahalandyryp bolýar; ýöne, aýlaw süýşmesi operasiýa wagtynda baha bermek üçin iň kyn zatdyr.
Aýlanma süýşmesini bahalandyrmakdaky kynçylyk, esasanam, distal tibiofibular winti goýlanda fibulanyň kiçelmeginde aýdyň görünýär. Köp edebiýatlarda distal tibiofibular winti goýlandan soň, 25%-50% derejede pes kiçelme bolup, fibula deformasiýalarynyň birleşme we fiksasiýa bilen netijelenýändigi görkezilýär. Käbir alymlar operasiýa wagtyndaky KT bahalandyrmalaryny ulanmagy teklip etdiler, ýöne muny tejribede amala aşyrmak kyn bolup biler. Bu meseläni çözmek üçin, 2019-njy ýylda Tongji uniwersiteti bilen baglanyşykly Ýangpu hassahanasyndan professor Çžan Şiminiň topary halkara ortopedik žurnalda *Injury* atly makala çap etdiler we operasiýa wagtyndaky rentgen arkaly gapdal malleolus aýlanyşynyň düzedilip-düzedilmändigini bahalandyrmak üçin usul teklip etdi. Edebiýatlarda bu usulyň uly kliniki netijeliligi habar berilýär.
Bu usulyň nazaryýet esasy, topugyň flýuoroskopik görnüşinde, lateral malleolýar çukurjygyň lateral diwar korteksiniň lateral malleolusyň medial we lateral kortekslerine parallel we lateral malleolusyň medial we lateral kortekslerini birleşdirýän çyzygyň ortasyndan daşarky üçden bir bölegine çenli ýerleşýän aýdyň, dik, dykyz kölege görkezýändiginden ybaratdyr.
Ýan malleolýar çukurjygyň gapdal diwar korteksiniň (b-çyzygy) we gapdal malleolusyň medial we gapdal korteksleriniň (a we c çyzyklary) arasyndaky pozisiýa gatnaşygyny görkezýän topuk flýuoroskopiki görnüşiň şekili. Adatça, b-çyzygy a we c çyzyklarynyň arasyndaky daşky üçden bir çyzykda ýerleşýär.
Ýan malleolusyň adaty ýagdaýy, daşky aýlanma we içki aýlanma flýuoroskopik görnüşdäki dürli görnüşlere sebäp bolup biler:
- Adaty ýagdaýda aýlanan lateral malleolus**: lateral malleolusyň medial we lateral korteksleriniň daşky üçden bir böleginde ýerleşýän, lateral malleolus çukurjygynyň lateral diwarynda kortikal kölegesi bolan adaty lateral malleolus kontury.
-Ýanal malleolusyň daşky aýlanma deformasiýalary**: Ýan malleolusyň kontury "ýiti ýaprakly" görünýär, ýan malleolus çukuryndaky kortikal kölege ýitip gidýär, distal tibiofibular boşluk daralýar, Şenton çyzygy kesilip, daralýar.
-Ýanal malleolusyň içki aýlanma deformasiýalary**: Ýan malleolusyň kontury "gaşyk şekilli" görünýär, ýan malleolus çukuryndaky kortikal kölege ýitip gidýär we distal tibiofibulýar boşluk giňelýär.
Topara distal tibiofibulýar sindesmoz şikesleri bilen birleşdirilen C görnüşli lateral malleolýar döwülmeleri bolan 56 hassa girdi we ýokarda agzalan bahalandyrma usulyny ulandy. Operasiýadan soňky KT barlaglary 44 hassanyň aýlanma deformasiýalary bolmazdan anatomik reduksiýa gazanandygyny, 12 hassanyň bolsa ýeňil aýlanma deformasiýasyny (5° -den az) başdan geçirendigini, 7-si içki aýlanma we 5-si daşarky aýlanma ýagdaýlaryny başdan geçirendigini görkezdi. Orta (5-10°) ýa-da agyr (10° -den ýokary) daşarky aýlanma deformasiýalarynyň ýagdaýlaryny hasaba almadyk.
Öňki barlaglar lateral malleolýar döwülmeleriň azaldylmagynyň bahalandyrylmagynyň Weberiň üç esasy parametrine esaslanyp bilinjekdigini görkezdi: tibia we talar bogun ýüzleriniň arasyndaky parallel deň aralyk, Şenton çyzygynyň dowamlylygy we Daým alamaty.
Ýan malleolusyň gowşak kiçelmegi kliniki tejribede örän köp duş gelýän meseledir. Uzynlygyň dikeldilmegine degişli üns berilse-de, aýlawyň düzedilmegine hem deň derejede ähmiýet berilmelidir. Agyrlyk göteriji bogun hökmünde, topugyň islendik kemçelmegi onuň işine betbagtçylykly täsir edip biler. Professor Çžan Şimin tarapyndan teklip edilen operasiýa wagtyndaky flýuoroskopik usulyň C görnüşli ýan malleolus döwülmeleriniň takyk kiçelmegine ýetmäge kömek edip biljekdigine ynanýarlar. Bu usul öň hatardaky lukmanlar üçin gymmatly gollanma bolup hyzmat edýär.
Ýerleşdirilen wagty: 2024-nji ýylyň 6-njy maýy
